De Tien van Renesse

verhaal Redactie Zeeuwse Ankers, gepubliceerd op

Op zondag 10 december 1944 werden tien mannen bij de ingang van Slot Moermond opgehangen door de Duitse bezetter. Een gruwelijk verhaal. Wie waren deze mannen en waarom werden ze opgehangen?

Een zwerfkei markeert de plek van de executie. (Foto Gerben Slings)

In de herfst van 1944 werd een deel van Zeeland bevrijd. Alleen Schouwen-Duiveland bleef in Duitse handen. De bezetters hadden het eiland grotendeels onderwater gezet om de geallieerden tegen te houden. Een groot deel van de bevolking, behalve uit de Westhoek, was al weggevoerd.

Begin december 1944 moesten alle mannen op Schouwen-Duiveland tussen de 17 en 40 jaar naar Duitsland vertrekken voor het verrichten van dwangarbeid. Om dat te voorkomen lieten enkele verzetsmensen het bevolkingsregister van Renesse en omliggende gemeenten verdwijnen. Ze begroeven het register en doken onder. De Duitse bezetter was woedend en zinde op wraak.

De verzetsmensen probeerden met een aantal anderen te vluchten naar het bevrijde Noord-Beveland. De Engelse geallieerden zouden hen op een donkere avond met een patrouilleboot ophalen aan de zeedijk ten zuidwesten van Zierikzee. De eerste poging op 6 december mislukte. De tweede keer, op 7 december, lagen de mannen bij de zeedijk te wachten op de boot terwijl een Duitse patrouille naderde. Een Duitse soldaat kwam zo dichtbij dat een van de verzetsmensen in paniek raakte en hem neerschoot. Een vuurgevecht volgde, zes mannen wisten te ontsnappen, maar de overige tien werden gepakt.

De Tien van Renesse. Joost Pieter Jonker, Leendert Marie Jonker, Adriaan Martijn Padmos, Johannis Oudkerk, Willem Maarten Boot, Menke Koos van der Beek, Iman Marinus van der Bijl, Jan Andreas Verhoeff, Marcus Pieter Machiel van der Klooster, Cornelis Lazonder. (Bron: Gemeentearchief Schouwen-Duiveland)

De gearresteerden, daarna bekend als De Tien van Renesse, werden overgebracht naar Goeree-Overflakkee. Behalve Cornelis Lazonder, de gemeentesecretaris van Renesse. Hij raakte zwaargewond door de Duitse militairen en kon niet meereizen.

Ondanks ruim twee dagen zonder eten en drinken en ondanks ernstige martelingen voor en tijdens het proces, heeft niemand van de tien verdachten ook maar iets losgelaten. De Tien kregen allen de doodstraf door ophanging. Een straf die in Nederland nog niet eerder was gegeven.

Op zondag 10 december 1944 werden de mannen op een boerenkar vervoerd naar Renesse, waar het vonnis werd voltrokken. Ds. H.C. Voorneveld, gereformeerd predikant te Burgh-Haamstede, mocht de negen mannen een kwartier geestelijke bijstand verlenen in een bunker bij Slot Haamstede. Nadat Psalm 23 en 91 waren gelezen, zongen zij tezamen “Een vaste burcht is onze God”. De executie vond plaats om 12.00 uur tussen twee grote bomen langs de dreef naar het Slot Moermond. De zwaargewonde gemeentesecretaris Lazonder moest vanaf een brancard toekijken. Hij overleed ’s nachts en werd daarna naast de anderen gehangen.

Tientallen dorpsgenoten en familieleden werden uit hun woningen gedaald om kort na de executie langs de gehangenen te lopen. Eén van hen was een vader, die zijn zoon moest aanschouwen als gehangene. De lichamen bleven ter afschrikking 48 uur hangen.

De Duitsers dreigden om meer burgers van het eiland op te hangen indien de zes voortvluchtigen niet binnen 48 uur aan de Duitsers uitgeleverd zouden worden. Vier van hen meldden zich en werden krijgsgevangen. Ze overleefden de oorlog, net als de twee die ondergedoken bleven.

Na twee dagen werden de lijken van De Tien van Renesse weggehaald en op de begrafenis in Renesse in een gemeenschappelijk graf gelegd.

Herdenking bij de graven op 10 december 1945. Eén jaar na dato. (Foto Gemeentearchief Schouwen-Duiveland)

Een zwerfkei op de plaats des onheils, het gemeenschappelijk graf aan de Oude Moolweg en een monument tegenover de begraafplaats houden de herinnering aan De Tien van Renesse levend. Het monument is geadopteerd door OBS ’t Staepel’of uit Renesse. De jaarlijkse herdenking is op 4 mei.

In 2016 stelde filmmaker Tjeerd Muller voor de Zeeuwse Documentaire Stichting en de Stichting Schouwen Film een aangrijpende documentaire over De Tien van Renesse samen. De film ging in première bij Film by the Sea op 14 september 2016.

Bronnen
Aanmeldingsformulier Aanmoedigingsprijs Oorlogsmonumenten 2015
Website over verzetsstrijder Jan Verhoeff (janverhoeff.nl)
Website Liberation Route Europe (liberationroute.nl)
Website Zeeuwse Documentaire Stichting

Oorlogsmonument, Oude Moolweg, Renesse. (Foto Liberation Route Europe)