Schatgravers aan de Kousteensedijk

verhaal ZB| Planbureau en Bibliotheek van Zeeland, gepubliceerd op

Als ijzerfabriek Boddaert in augustus 1975 zijn poorten sluit, wil de gemeente Middelburg het vrijgekomen Boddaert-terrein aanvankelijk als parkeerterrein gebruiken. Later wordt besloten dat dit een goede plek is voor de nieuwe Zeeuwse Bibliotheek.

Bouwplaats Zeeuwse Bibliotheek; onder sporen van de voormalige ijzergieterij Boddaert, in 1979. (ZB, Beeldbank Zeeland, nr. 68810, foto W. Helm)

Bij voorbereidende grondwerkzaamheden blijkt echter dat de bouwgrond aan de Kousteensedijk ernstig vervuild is door de vorige gebruiker. Voordat met de bouw kan worden begonnen moet daarom eerst nog 15.000 kubieke meter met koper en kwik vervuilde grond worden afgevoerd. Als dat ‘vlekje’ is weggewerkt begint een korte, interessante tussenfase, die van het archeologisch onderzoek.

Dit onderzoek wordt uitgevoerd door leden van de Archeologische Werkgroep Nederland (AWN), die in korte tijd een groot aantal interessante ontdekkingen doet. Vastgesteld wordt dat er op de bouwplaats ooit een vuilnisbelt is geweest waar mensen hun afval heen brachten. Een paradijs voor archeologen!

Naast het blootleggen van een stuk stadsgracht, een 17de-eeuwse havenbeschoeiing en een kademuur wordt een enorme hoeveelheid exotische en gebruiksvoorwerpen gevonden die gedeeltelijk verband houden met de vanuit Middelburg geleide VOC-handel op Oost-Azië. De buit bestaat onder andere uit een uit Delfts rood gebakken zeldzaam theepotje uit de 17de eeuw, scherven Delfts en Chinees porselein, oude sleutels, knikkers van hard gebakken klei, vazen van aardewerk, glazen (al dan niet met voet), devotieartikelen, munten, textielresten, gereedschap, kinderspeelgoed en vooral schoenen, heel veel schoenen uit de Gouden Eeuw. ‘We kunnen eventueel alleen hiermee al een apart museum stichten’, zo verklaart een woordvoerder van AWN tegenover een verslaggever van de PZC.

Soms worden er ook curieuze zaken naar boven gehaald, zoals bijvoorbeeld schelpen met de naam ‘Cypera Moneta’, schelpen die ooit als betaalmiddel werden gebruikt in de tropen, onder andere voor de aankoop van slaven.

De AWN-leden zijn niet de enigen die belangstelling tonen voor het stuk grond aan de Kousteensedijk. Ook vele zogenaamde schatgravers, mensen die zonder vergunning op eigen houtje het terrein afgraven worden regelmatig gesignaleerd. Het bestuur van de AWN is boos op de gemeente, die het terrein kennelijk niet goed in de gaten houdt en schatgravers vrij spel geeft. De AWN weet dat de illegale vondsten van de schatgravers in de praktijk vaak in de handel verdwijnen of jarenlang op een schoorsteenmantel staan te pronken.

De archeologen krijgen maar weinig tijd het bouwterrein uit te kammen. Na enkele weken gaat begin november 1982 de eerste paal de grond in voor de te bouwen Zeeuwse Bibliotheek. De schatten zelf worden kort na de opening van de Zeeuwse Bibliotheek, in januari 1985, tentoongesteld in de aula van het nieuwe gebouw aan de Kousteensedijk.

Bronnen:
R.M. van Heeringen. H. Hendrikse en J.J.B. Kuipers (red.)., Geld uit de belt; archeologisch onderzoek in de bouwput van de gemeentelijke parkeerkelder en het belastingkantoor aan de Kousteensedijk te Middelburg, Vlissingen 1994.
ZB, Krantenbank Zeeland.

Tekst: Wim van Gorsel, februari 2019. Dit verhaal verscheen eerder in het personeelsblad van de ZB (‘ZeeLeeuw’).