Doorgaan in portret formaat

Zeeuwse Ankers

Zeeuwse Ankers | verhalen die verbinden

Lees meer

Verhaal Slavenhandel

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden speelde in de 17de en 18de eeuw een actieve rol in de slavenhandel. Ook Zeeuwen waren bij deze handel betrokken. De slavenhandel maakte deel uit van de zogeheten driehoekshandel. De West-Indische Compagnie (WIC) en de Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC) reisden vanuit Zeeland naar West-Afrika om slaven te kopen. Ook particulieren namen aan deze handel deel. De slaven werden naar Zuid-Amerika gebracht om op plantages te werken. Vanuit Zuid-Amerika keerden de schepen met handelswaren terug naar Nederland. In 1814 werd de slavenhandel in Nederland officieel afgeschaft.

In het begin van de 17de eeuw vonden af en toe al Nederlandse transporten van slaven plaats. De handelaren verdienden er toen nog niet zoveel geld mee. De eerste Zeeuwse slavenreis die we uit de historische bronnen kennen, dateert uit 1637. In dat jaar werd een schip uit Veere uitgerust “om swarten te gaen handelen”. Naast de officiële handel in slaven door de WIC was er ook een zeer winstgevende smokkelhandel in slaven. De illegale slavenhandelaren werden ook wel lorrendraaiers genoemd. De WIC wilde deze lorrendraaiers uitschakelen. Ondanks de harde bestrijding lukte dat niet.

Koopman met slaven in West-Indisch landschap, 1700-1725. Anonieme schilder. (collectie Rijksmuseum)

In 1730 raakte de WIC het alleenrecht kwijt op de slavenhandel tussen Afrika en Zuid-Amerika. De slaventransporten door particuliere handelaren namen daardoor toe. Vlissingse kooplieden handelden individueel of in kleine gelegenheidscombinaties. Soms gebruikten de handelaren een handelscompagnie als verenigingsvorm. Middelburgse kooplieden verenigden zich in de MCC. In totaal ondernamen particulieren 311 driehoeksreizen.

Slaven kopen

De slavenhandel was onderdeel van de zogeheten transatlantische driehoekshandel. Slaven maakten het grootste deel uit van de ‘tussenlading’, de handelsgoederen die kooplieden van Afrika naar Amerika lieten vervoeren.

De namen van gebieden langs de West-Afrikaanse kust aan de Golf (Bocht) van Guinee verwijzen ernaar: Ivoorkust, Goudkust en Slavenkust. Hier kochten handelaren de eerste slaven. Ook kochten ze er goud en ivoor. Veel slavenschepen zeilden daarna nog verder zuidelijk naar Loango of Angola. Daar kochten handelaren de rest van de slaven. In de loop van de 17de eeuw nam de vraag naar slaven enorm toe. De handelsschepen moesten toen dikwijls lang voor de kust heen en weer varen om aan slaven te komen.

De aankoop van slaven gebeurde via Afrikaanse slavenhandelaren. Aanvankelijk gebeurde dat in een van de Nederlandse handelsposten of forten langs de West-Afrikaanse kust. Bekend is Fort Elmina in het huidige Ghana. In de kerkers van het fort werden de gevangengenomen mannen, vrouwen en kinderen opgesloten. Soms moesten ze daar maandenlang wachten tot ze werden verkocht.

Brandmerken

Gaandeweg vond de inkoop steeds vaker plaats op het strand of aan boord van het schip. De scheepsarts keurde de slaven. Daarna werd de slavenhandelaar betaald. Dat gebeurde met ruilgoederen als textiel, geweren, buskruit, alcoholische dranken, kralen of kaurischelpjes. De gekochte Afrikanen werden gebrandmerkt en geregistreerd. Het brandmerk maakte duidelijk dat ze vanaf dat moment slaaf waren. Na het brandmerken werden de slaven naar het slavendek gebracht en vastgeketend.

Slavenmarkt

Na een tocht per schip van gemiddeld twee maanden kwamen de slaven in West-Indië aan. De meesten arriveerden op het eiland Curaçao. Daar was een grote slavenmarkt waar de slaven werden verdeeld over Midden- en Zuid Amerika. Eerst volgde een keuring door een arts. Uit overgeleverde verslagen weten we dat de lichamelijke conditie van de slaven nogal kon variëren. Bronnen spreken van: “een zoo aanzienlijk armasoen (= lading) frissche Kustslaven, die zoo bijzonder fraay in hun soort waren als er konde zijn” maar ook van “slecht geconditioneert, zoe mager als een geraamte.”

Voordat de Afrikanen werden verkocht, werden ze gewassen en kregen ze goed te eten. Soms had de verkoop al aan boord plaats. Meestal echter gebeurde dat aan land, uit de hand of op een publieke veiling. Op de slavenmarkt vonden hartverscheurende taferelen plaats. Moeders werden van hun kinderen gescheiden en broertjes en zusjes apart van elkaar verkocht.

Verbod

In de 18de eeuw veranderden in Europa de ideeën over mens en wereld. Er ontstond een romantisch beeld van Afrikanen. Sommige Europeanen zagen hen als “edele wilden” en waardeerden hen omdat ze er een primitieve, ongekunstelde levenswijze op na zouden houden. Mede daardoor groeiden de bezwaren tegen de slavenhandel.

In Groot-Brittannië nam het verzet tegen de slavernij en slavenhandel aan het eind van de 18de eeuw toe. Onder druk van de ‘abolitionisten’ (afgeleid van het Engelse woord voor afschaffen) werd de slavenhandel in 1807 voor alle Britse onderdanen verboden. Groot-Brittannië was het eerste land dat dit deed. Ook in de Verenigde Staten werd de slavenhandel nog in hetzelfde jaar afgeschaft. Nederland deed dat in 1814. Overigens was daarmee de slavernij nog niet afgeschaft. Dat gebeurde in Nederland pas in 1863.

Literatuur
P.C. Emmer, De Nederlandse slavenhandel 1500-1850, Amsterdam/Antwerpen 2000.
R. Paesie, Lorrendrayen op Afrika: De illegale goederen- en slavenhandel op West-Afrika tijdens het achttiende-eeuwse handelsmonopolie van de West-Indische Compagnie, 1700-1734, Amsterdam 2008.
Johannes Menne Postma, The Dutch in the Atlantic slave trade 1600-1815, Cambridge 1992.
C. Reinders Folmer-van Prooijen, Van goederenhandel naar slavenhandel; de Middelburgse Commercie Compagnie 1720-1755, Middelburg 2000.
Matthias van Rossum en Karwan Fatah-Black, Wat is winst? De economische impact van de Nederlandse trans-Atlantische slavenhandel, in: Tijdschrift voor Economische en Sociale Geschiedenis 9 (2012) 1.

Archieven MCC
De archiefinventaris van het MCC-archief kan online worden ingezien via zeeuwsarchief.nl en archieven.nl. In mei 2011 is het archief opgenomen in 'het Geheugen van de Wereld-register'. Dit is de werelderfgoedlijst Memory of the World van UNESCO, de VN-organisatie voor cultuur.

252 jaar geleden maakte het schip de Eenigheid een reis via West-Afrika naar het Caraïbisch gebied. Doel: slavenhandel. De hoofdrolspelers van toen doen dagelijks verslag van de gebeurtenissen aan boord op www.eenigheid.slavenhandelmcc.nl.

Gerelateerde verhalen: Aan boord van de slavenschepenDriehoeksreizenSlavenhandel in cijfersVoor- en tegenstanders van de slavenhandelEen slaaf vertelt over de slavenhandelCanon van Zeeland 23Canon van Zeeland 47Fort Zeelandia

1 reacties op Slavenhandel

  • Geschreven door niels oskam
  • |
  • 07 november 2014

mooie site



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan zeeuwseankers.nl